Tinh Hoa Nước Mắm Phú Quốc: Hành Trình Giữ Gìn Hương Vị Biển Đông Trên Bản Đồ Ẩm Thực Thế Giới

Nằm trên hòn đảo ngọc Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang), làng nghề nước mắm truyền thống nơi đây có lịch sử hình thành và phát triển hơn 200 năm. Người dân đảo đã biết tận dụng nguồn cá cơm dồi dào của vùng biển Tây Nam để chế biến thành loại nước chấm đặc sắc, đậm vị và giàu đạm. Qua thời gian, những bí quyết ủ chượp, chọn cá, muối… được lưu truyền từ đời này sang đời khác, trở thành di sản quý báu. Nghề làm nước mắm Phú Quốc cũng được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Năm 2013, nước mắm Phú Quốc chính thức trở thành sản phẩm đầu tiên của Việt Nam được Liên minh châu Âu (EU) cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý (PDO – Protected Designation of Origin). Đây là dấu mốc quan trọng đưa tên tuổi nước mắm truyền thống Phú Quốc vươn xa.

Quy chuẩn kỹ thuật địa phương nước mắm Phú Quốc vừa được công bố theo Quy chuẩn áp dụng cho tất cả tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh nước mắm Phú Quốc.

Quy chuẩn kỹ thuật này quy định rõ những yêu cầu về nguyên liệu, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm và các yêu cầu về quản lý đối với sản phẩm nước mắm chỉ dẫn địa lý Phú Quốc và nước mắm truyền thống Phú Quốc được sản xuất, đóng chai hay can tại “đảo ngọc”.

Theo đó, nguyên liệu sản xuất nước mắm Phú Quốc chỉ gồm muối và cá cơm. Thời gian ủ chượp tối thiểu là 12 tháng để có thể đạt yêu cầu thu sản phẩm nước mắm. Cá cơm dùng để sản xuất nước mắm Phú Quốc phải tươi, chất lượng phù hợp làm thực phẩm, gồm các loại cá cơm than, đỏ, sọc tiêu, phấn chì. Tỉ lệ cá cơm trong nguyên liệu dùng để ủ chượp tối thiểu là 85%. Vùng đánh bắt cá cơm phải có hồ sơ truy xuất nguồn gốc, bảo đảm không vi phạm quy tắc xuất xứ.

Muối dùng để sản xuất nước mắm Phú Quốc phải là loại được làm từ nước biển, phù hợp tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9638:2013. Ngay cả nước dùng để sản xuất cũng phải đạt chất lượng theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Quy trình sản xuất nước mắm Phú Quốc theo quy chuẩn kỹ thuật nêu trên rất khắt khe và phức tạp. Cá cơm ngay khi đánh bắt lên tàu phải rửa sạch, loại bỏ tạp chất rồi trộn đều với muối theo tỉ lệ quy định; sau đó rải đều lớp muối dày 3 – 5 cm trên bề mặt. Hỗn hợp cá trộn muối được bảo quản trong hầm tàu có nắp đậy kín.

Sau khi mang về nhà thùng, hỗn hợp cá trộn muối phải đưa vào thùng ủ chượp. Thùng ủ phải được làm bằng gỗ cây hộ phát, chay, bời lời, vên vên, quỷnh, mè điếc, sao… – những loại không chịu sự xâm thực của côn trùng, mối, mọt; không có khả năng lây nhiễm cho nước mắm và bảo đảm các quy định an toàn thực phẩm.

Thùng gỗ đóng vai trò quan trọng trong việc giữ nhiệt độ ổn định và tạo điều kiện lên men tự nhiên. Nước mắm cốt được rút ra từ đáy thùng, không qua bất kỳ quy trình tẩy màu hay pha chế hóa chất nào. Chính vì vậy, thành phẩm có màu nâu cánh gián, vị mặn dịu, hậu ngọt đậm đà và hương thơm đặc trưng.

Ngày nay, nước mắm Phú Quốc không chỉ là gia vị không thể thiếu trong mỗi căn bếp Việt, mà còn hiện diện trên bàn ăn của nhiều quốc gia. Nhờ chỉ dẫn địa lý được bảo hộ và tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt, nước mắm Phú Quốc đã xuất khẩu sang nhiều thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản, Hoa Kỳ…

Bên cạnh giá trị kinh tế, nước mắm còn mang ý nghĩa văn hóa – là cầu nối giữa con người với biển cả, giữa truyền thống với hiện đại. Các hoạt động quảng bá như “Lễ hội nước mắm Phú Quốc” hay tour tham quan nhà thùng ngày càng thu hút đông đảo khách du lịch, góp phần làm sống dậy giá trị di sản.

Nước mắm Phú Quốc không chỉ là một loại gia vị, mà là tinh hoa của văn hóa biển đảo Việt Nam – nơi hội tụ sự chăm chỉ, kiên nhẫn và tinh thần gìn giữ bản sắc của người dân. Trân trọng những giá trị này, Global Trade Connection đồng hành cùng nước mắm Phú Quốc trong hành trình phát triển và hội nhập, giữ vững giá trị truyền thống chính là chìa khóa để nước mắm Phú Quốc tiếp tục tỏa sáng trên bản đồ ẩm thực toàn cầu.